ตนุเกษตรจร: ตั้งภพจรจากดาวเรือนในของปีนั้น

บทพระเคราะห์เรือนนอก-เรือนในเล่าว่า ตนุเกษตรคือดาวเจ้าเรือนของราศีที่ตนุเศษอยู่ ตรีวัยใช้ดาวเหล่านี้แบ่งช่วงอายุ ในตำราหนึ่ง ดาวเหล่านี้ยังใช้พยากรณ์จรรายปี เรียกว่า "ตนุเกษตรจร" เป็นวิธีที่ซับซ้อนขึ้น ช่วยให้พยากรณ์ละเอียดขึ้น

ขั้นตอน

1. ผูกดวงให้ได้พื้นดวง และดาวตนุเศษเดิม
2. หา อายุย่าง ของปีที่ต้องการ
3. นับ 1 ที่ราศีลัคนา นับปีละหนึ่งราศีจนถึงอายุย่าง ราศีที่ได้คือ "อายุจร" ใช้ทางลัดบวกเลขอายุ (ดูบทลัคนาจรรายปี) อย่านับทีละปี
4. ใช้ราศีอายุจรหา ตนุเศษจร ด้วยวิธีเดียวกับการหาตนุเศษปกติ แต่คำนวณแบบจร (ไม่ใช่ตนุเศษเดิม)
5. ดาวเจ้าเรือนของราศีที่ตนุเศษจรอยู่ คือ ตนุเกษตรจร
6. ดูว่าตนุเกษตรจรอยู่ราศีไหนในพื้นดวง ทำเครื่องหมายไว้ (ดาวหรือดอกจัน)
7. ราศีที่ทำเครื่องหมาย คือ ภพตนุจร ของปีนั้น ราศีถัดไปเป็นกดุมภะจร ไล่ไปจนถึงวินาศจร
8. อ่านด้วยเดินตามดาว โดยตั้งต้นที่ภพจร แล้วให้ดูภพเดิมในพื้นดวงมาอ่านร่วมด้วย (เขียนเป็นโครง ภพจร → ภพเดิม แล้วอ่าน)

ตัวอย่างสมมุติ

ลัคนาตุลย์ อายุย่าง 55 นับ 1 ที่ตุลย์ ไปปีละหนึ่งราศีจน 55 ตกที่เมษ (ลัคนา + 54 = 60 หารเศษ 12 ได้ 0 = เมษ)

สมมุติว่าหาตนุเศษจรได้ดวงหนึ่งอยู่ราศีพิจิก ตนุเกษตรจรคือเจ้าเรือนพิจิก คืออังคาร สมมุติอังคารอยู่มังกรในพื้นดวง (ภพพันธุของลัคนาตุลย์) ทำเครื่องหมายที่มังกร มังกรจึงเป็นภพตนุจร กุมภ์เป็นกดุมภะจร มีนเป็นสหัชชะจร เมษเป็นพันธุจร (มังกร 1 กุมภ์ 2 มีน 3 เมษ 4)

ถ้าถามเรื่องพันธุ (บ้าน ญาติ) ใช้พันธุจรที่เมษ ได้โครงจากภพจรเดินตามดาว แล้วนำภพเดิมในพื้นดวงมาประกอบ คือเมษในพื้นดวงเป็นภพปัตนิ (ตุลย์ 1 พิจิก 2 ธนู 3 มังกร 4 กุมภ์ 5 มีน 6 เมษ 7) จึงอ่านเรื่องพันธุปีนี้ร่วมกับเรื่องคู่ครองและหุ้นส่วน

ข้อสังเกต

• ถ้าอายุเปลี่ยน ต้องทำขั้นตอน 2–8 ใหม่ทั้งหมด
• ใช้ความรู้เดิมประกอบ เช่นดาวคู่มิตร คู่ศัตรู คู่ธาตุ มาตรฐานดาว องค์เกณฑ์
• ตำราและสำนักต่างกันในวิธีหาตนุเศษจร ผู้เรียนควรเลือกแนวเดียวและใช้ให้ครบ

ควรทำ

• เขียนขั้นตอนที่ 3–7 ลงกระดาษทีละบรรทัด อย่าข้ามเพราะนับผิดจุดเริ่มต้นคือผิดทั้งชุด
• เริ่มจากเรื่องเดียว เช่นเงิน อ่านโครงให้ได้ก่อนขยายไปเรื่องอื่น
• เทียบผลกับลัคนาจรรายปีและเกณฑ์ชันษาจรของปีเดียวกัน ดูว่าเรื่องไหนตรงกัน