เกณฑ์จันทร์ครุสุริยาเป็นโครงสร้างดวงที่โหรใหญ่ตรวจเป็นอันดับต้นๆ ตำราบางเล่มเรียกเกณฑ์ไทยชะตา และโหรผู้ใหญ่หลายท่านเรียกว่า "เกณฑ์ตุ๊กตาล้มลุก" ชื่อบอกว่าล้มได้แต่ลุกกลับได้
โครงสร้าง
ตำราให้โคลงสี่สุภาพไว้ว่า ราศีจรทั้งสี่คือ เมษ กรกฎ ตุลย์ มังกร ถ้ามีจันทร์ อาทิตย์ และพฤหัสบดีสถิตอยู่ในราศีเหล่านี้ ถือว่าได้เกณฑ์นี้ และ "ยิ่งล้ำใครเสมอ"
ตำราโบราณเรียกดาวสามดวงนี้ว่า "ตรีเทพ" (บางตำราใช้คำว่าตรีเทพกับพฤหัสบดี เสาร์ ราหู ซึ่งเป็นอีกแนวหนึ่ง) เพราะจันทร์เป็นเจ้าการของวัน อาทิตย์เป็นเจ้าการของเดือน พฤหัสบดีเป็นเจ้าการของปี
เงื่อนไขมีเท่านี้
- ดาวทั้งสามอยู่ในราศีจร (ราศีใดก็ได้ใน 4 ราศีนั้น)
- ไม่ได้กำหนดว่าลัคนาต้องอยู่ราศีไหน
- ไม่ได้กำหนดว่าสามดวงต้องอยู่ราศีเดียวกันหรือแยกกัน จะอยู่ร่วมสองดวงแล้วอีกดวงอยู่ราศีจรอื่นก็ได้
จึงตรวจได้ง่าย แค่ดูว่าดาวสามดวงนี้อยู่ราศีจรพร้อมกันหรือไม่
ตรวจ 6 เรื่องก่อนอ่าน
ได้เกณฑ์ไม่ได้แปลว่าดวงดีทันที ตำราเตือนให้ตรวจก่อน
1. จันทร์อยู่ราศีไหนในราศีจร มาตรฐานของจันทร์ต่างกัน
- เมษ: มหาจักร (เด่น)
- กรกฎ: เกษตร (เด่น)
- ตุลย์: ราศีของศุกร์ จันทร์ไม่เด่น
- มังกร: ประเกษตร (ด้อย) จันทร์ที่เมษหรือกรกฎจึงเด่น จันทร์ที่ตุลย์หรือมังกรคุณภาพด้อยลง ตรวจพฤหัสบดีและอาทิตย์แบบเดียวกัน
2. ดูลัคนา ลัคนาช่วยให้เห็นภาพ ตัวอย่างดวงลัคนากรกฎ จันทร์ อาทิตย์ พฤหัสบดีอยู่ตุลย์ ดูผิวเผินก้ำกึ่ง เพราะอาทิตย์เป็นนิจที่ตุลย์ และจันทร์ไม่เด่น แต่ตุลย์เป็นภพ 4 ของลัคนากรกฎ ทำให้จันทร์กับพฤหัสบดีได้องค์เกณฑ์ (กลุ่มอัมพุ) ดวงจึงแข็งขึ้น อีกทั้งพฤหัสบดีในพื้นดวงเมษถูกอาทิตย์เล็งก็ยิ่งเด่น
3. ตรวจองศา ถ้าจันทร์ร่วมราศีกับอาทิตย์ใกล้กันไม่เกิน 3 องศา จันทร์ดับ (ตำราเรียกจันทร์อมาวสี) ถ้าพฤหัสบดีอยู่ใกล้อาทิตย์ไม่เกิน 3 องศา พฤหัสบดีดับหรืออับแสง ในกรณีนี้ถึงจะเข้าเกณฑ์ก็ไม่ส่งผลดี เพราะเท่ากับไม่มีจันทร์หรือไม่มีพฤหัสบดี ส่วนถ้าอาทิตย์อยู่ราศีเล็งกับจันทร์หรือพฤหัสบดี ช่วยให้ดาวทั้งสองแข็งขึ้น (ดูบทดาวดับ)
4. ตรวจทุสถานภพ ถ้าราศีจรที่ดาวอยู่ตรงกับภพอริ มรณะ หรือวินาศ เกณฑ์ถูกบั่นทอน เจ้าชะตาต้องเหนื่อยลำบากก่อนจึงจะสำเร็จภายหลัง
5. มีดาวอื่นร่วมราศีหรือไม่ ตำราบางเล่มว่าเกณฑ์สมบูรณ์เมื่อในราศีนั้นไม่มีดาวอื่นร่วม แต่ตำราส่วนใหญ่และประสบการณ์ของโหรเห็นว่า ถ้ามีดาวอื่นอยู่ด้วย ยังได้เกณฑ์ แต่คุณภาพและความแข็งลดลง หรือมีความลำบากมาก่อน
6. อ่านร่วมกับกฎอื่น มาตรฐานดาว คู่มิตร คู่ศัตรู ทุสถานภพ ฯลฯ
ที่เห็นคนทั่วไปได้เกณฑ์นี้แต่ไม่เห็นความเด่นในชีวิต มักเพราะมีจันทร์ดับหรือพฤหัสบดีดับ
ควรทำ
- ตรวจก่อนว่าจันทร์ อาทิตย์ พฤหัสบดีของคุณอยู่ราศีจรหรือไม่ แล้วตรวจองศาว่าจันทร์และพฤหัสบดีห่างอาทิตย์เกิน 3 องศาหรือไม่
- ถ้าได้เกณฑ์แต่จันทร์อยู่ตุลย์หรือมังกร ให้คาดว่าผลมาช้าและต้องเหนื่อยก่อน
- ถ้าจันทร์หรือพฤหัสบดีดับ อย่าอ่านเกณฑ์นี้เป็นดวงเด่น ให้อ่านตามดาวที่เหลือ