คำว่า "ปทุม" แปลว่าดอกบัว บัวงอกจากโคนตมที่ก้นสระ แต่ดอกลอยบานเหนือผิวน้ำและเป็นดอกไม้ที่ใช้บูชา ตำราไทยจึงเปรียบดวงที่ได้ปทุมเกณฑ์ว่าเป็นดวงของผู้มีบุญเก่า สะสมกุศลมามาก ชีวิตเหมือนมีเทวดาหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์คุ้มครอง เจออุปสรรคก็คลี่คลายได้สะดวกกว่าคนอื่น
กฎของปทุมเกณฑ์
โคลงว่า "จันทร์ 11 แท้แก่รัก พฤหัส 4 ทรงศักดิ์แช่มช้อย ศุกร์ 3 ดั่งนี้จักเจริญยิ่งยศ หากว่าชาติต่ำต้อยยกให้เสมอพงษ์" ตีความตามที่เราใช้ นับจากลัคนา
- จันทร์ อยู่ภพที่ 11 (ลาภะ)
- พฤหัสบดี อยู่ภพที่ 4 (พันธุ)
- ศุกร์ อยู่ภพที่ 3 (สหัชชะ)
ดาวดวงใดดวงหนึ่งเข้าเกณฑ์ ก็ถือว่าดวงได้ปทุมเกณฑ์ ไม่ต้องครบทั้งสามดวง ผลตามโคลงบทสุดท้าย แม้เกิดในตระกูลธรรมดาหรือต่ำต้อย ก็สร้างตัวจนเสมอผู้เกิดในตระกูลสูงได้ ไม่ตกต่ำ
ข้อสังเกตเวลาอ่าน
- ดาวต้องไม่ตกมาตรฐานเสีย ถ้าดาวที่เข้าเกณฑ์ได้ประเกษตร นิจ หรืออยู่ทุสถานภพ ผลดีลดลง
- ดาวที่ได้เกษตรหรืออุจจ์ ในราศีนั้น ยิ่งให้ผลดีมาก
- ดวงจร ใช้ได้เช่นกัน แต่ผลเกิดช่วงที่ดาวจรอยู่ตำแหน่งนั้นเท่านั้น
- ผลของปทุมเกณฑ์เป็นเรื่องเสน่ห์และความเอ็นดูของคนรอบตัว ตามที่ระบบของเรากำหนด ปทุมเกณฑ์ไม่ล้างโทษดาวประหรือนิจ
ความเห็นที่ตำราอ่านต่างกัน
โคลงไม่ได้กำหนดชัดว่าเลข 11, 4, 3 นับเทียบกับอะไร โหรจึงมีมุมมองต่างกัน บทนี้ใช้การนับจากลัคนา ซึ่งเป็นแนวที่ระบบเราใช้ ขอเล่าความเห็นอื่นไว้ให้ทราบ
- จันทร์ภพ 11 บางท่านว่าจันทร์ต้องไม่เข้าเกณฑ์หินจันทร์ (เช่นลัคนาสิงห์ จันทร์อยู่เมถุน) อีกท่านว่าต้องลัคนากรกฎเท่านั้น เพราะจันทร์เป็นตนุลัคน์ได้อุจจ์
- พฤหัสบดีภพ 4 มี 3 ทัศนะ นับจากลัคนา (เช่นลัคนาเมษ พฤหัสบดีกรกฎ ได้อุจจ์) นับจากจันทร์ (เกณฑ์ที่ตำราเรียกคชเกสริยา ถือเป็นโยคทรงพลัง) หรือยอมรับทั้งสองแบบ
- ศุกร์ภพ 3 สองทัศนะ นับจากลัคนา (ลัคนาพฤษภหรือตุลย์ส่งผลดีมาก) หรือนับจากอาทิตย์ (ศุกร์ห่างอาทิตย์ราว 40–48 องศา คือ 3 ราศี เป็นศุกร์ที่สว่างและมีพลังที่สุด)
ควรทำ
- นับจากลัคนา: จันทร์ภพ 11, พฤหัสบดีภพ 4, ศุกร์ภพ 3 ถ้าดวงของคุณมีสักดวงเดียว ถือว่ามีปทุมเกณฑ์
- ถ้าได้ ให้ตรวจมาตรฐานของดาวดวงนั้นอีกที ถ้าอยู่ราศีเสีย ไม่ต้องคาดผลเต็ม
- จดไว้ว่าเกณฑ์ของคุณมาจากดาวดวงไหน เพราะผลจะเน้นเรื่องของดวงนั้น