คำว่า "อนุเกษตร" หลายคนเข้าใจว่าแปลว่า "เกษตรน้อย" ตำราโบราณใช้คำว่า "อนุ" ในความหมายว่า "ตามมาภายหลัง" มากกว่า อนุเกษตรจึงแปลว่า ความเป็นเรือนเกษตรที่จะตามมาทีหลัง ดาวที่เข้าเกณฑ์นี้ไม่ได้อยู่ในสภาพเกษตรตั้งแต่ต้น แต่จะได้ผลแบบเกษตรในภายหลัง
ปริวัตนเกษตร กับอนุเกษตร
"ปริวัตนเกษตร" แปลว่า การสลับหมุนเวียนเรือนเกษตรกัน เกิดได้ทั้งกับดาวสองดวง หรือหลายดวงสลับกัน อนุเกษตรเป็นกรณีย่อยของปริวัตนเกษตร ส่วนมากหมายถึงดาว 2 ดวงสลับเรือนกัน
ถ้าสลับกันตั้งแต่ 3 ดวงขึ้นไป บางตำราเรียกว่ามหาเกษตร
อนุเกษตรในนิยามของเรา
ดาวสองดวง ต่างเป็นประ และ สถิตในเรือนเกษตรของกันและกัน
ตัวอย่าง อังคารอยู่ราศีตุลย์ (เรือนของศุกร์ และเป็นประของอังคาร) และศุกร์อยู่ราศีเมษ (เรือนของอังคาร และเป็นประของศุกร์) ทั้งสองดวงอยู่ในราศีที่เล็งกัน ตำราบางเล่มเรียกลักษณะนี้ว่า "สับเรือนครอง"
เรือนที่เกี่ยวข้องกับดาวทั้งสองไม่ได้เป็นเรือนเกษตรมาก่อน แต่เกิดสภาพเรือนเกษตรตามมาภายหลังได้ ไม่ว่าจะเป็นภพดีหรือภพทุสถาน (อริ มรณะ วินาศ)
แบบที่สอง: แลกเรือนธรรมดา
ตำราบางเล่มนับการที่ดาวสองดวงอยู่เรือนของกันและกัน โดยไม่ได้เป็นประทั้งคู่ เป็นอนุเกษตรอีกแบบ เรียกว่า "แลกเรือนครอง" ผลต่างจากแบบแรกตรงที่ช่วงต้นชีวิตเป็นปกติธรรมดา ไม่ลำบากมาก ไม่ลำบากแบบประ ผ่านช่วงเวลาหนึ่งไปแล้ว ดาวสองดวงจึงเริ่มให้ผลเหมือนได้มาตรฐานเกษตรของภพนั้น (บทความนี้ส่วนใหญ่อธิบายแบบแรก)
ผลต่อชีวิต: ต้นยากแล้วค่อยมั่นคง
ตามตำรา ช่วงแรกของชีวิตจะเป็นไปตามมาตรฐานประ คือขาดแคลน ลำบาก ติดขัด รู้สึกว่าไม่มั่นคง แล้วผ่านช่วงเวลาหนึ่งไป ดาวสองดวงจึงเริ่มให้ผลเหมือนมีมาตรฐานเกษตรเจ้าเรือนของภพนั้น คือมั่นคง สมบูรณ์ เป็นปึกแผ่น
ข้อสังเกตเวลาอ่านอนุเกษตร
ตำราไทยพูดถึงอนุเกษตรแบบกว้าง ๆ โหรหลายท่านจึงมีทัศนะต่างกัน ขอสรุปเป็นแนวทาง
- สิ่งที่ต้องดูก่อนเสมอ ภพเรือนที่เกี่ยวข้อง (บอกว่าผลเกิดกับเรื่องอะไร) และหน้าที่ของดาวสองดวงนั้น
- ถ้ามีดาวเจ้าเรือนทุสถานภพร่วมอยู่ด้วย (เจ้าเรือนอริ มรณะ วินาศ) มี 2 ทัศนะ ทัศนะแรกว่าอนุเกษตรช่วยลดผลเสียของภพทุสถานให้เบาลง ทัศนะที่สองว่าผลเกษตรของภพทุสถานก็ยังแสดงความเสียหายตามปกติ
- ปริมาณผลที่ตามมา ก็มี 2 ทัศนะ ทัศนะแรกว่าผลทั้งดีและร้ายเท่ากับเกษตรปกติ เพียงมาช้ากว่า ทัศนะที่สองว่าได้น้อยกว่าเกษตรปกติ จึงเรียกว่า "เกษตรน้อย"
- ปัจจุบันกรรม ผลที่ "ตามมา" จะตามมาเมื่อเจ้าชะตาลงมือทำ ตำราย้ำว่านั่งรอเฉย ๆ ผลก็ไม่ปรากฏ
- ระดับสูงขึ้นไปมีกรณีดาวสลับเรือนอุจจ์ หรือสลับเรือนนิจ ซึ่งเรียกว่าปริวัตนอุจจ์และปริวัตนนิจ เป็นเรื่องที่จะศึกษาต่อภายหลัง
ควรทำ
- ถ้าดวงคุณมีดาวสลับเรือนแบบนี้ อย่าตัดสินชีวิตจากสิบปีแรกอย่างเดียว ให้ดูว่าช่วงวัยไหนถึงจะเริ่มมั่นคง และวางแผนให้ถึงช่วงนั้นโดยไม่หมดแรงก่อน
- ลงมือทำเรื่องของภพที่เกี่ยวข้องอย่างต่อเนื่อง ตามตำราผลจะไม่มาหากรออยู่เฉย
- ตรวจดาวเจ้าเรือนทุสถานภพว่ามาร่วมหรือเปล่า เพราะเปลี่ยนวิธีอ่านผล