"พินทุบาท" (เขียนได้หลายแบบ เช่นพินทุบาทว์ บิณฑบาต) เป็นเกณฑ์ที่โหรมักมองหาเป็นอย่างแรกๆ เวลาตรวจดวง ชื่อมาจาก "พินทุ" แปลว่าจุด กับ "อุบาทว์" แปลว่าสิ่งชั่วร้าย รวมความว่า "จุดรวมความชั่วร้าย" หรือจุดเสื่อมของดวง (ถ้าสะกดด้วย พ.สำเภา ก็หมายถึงจุดที่ทำให้แตกหัก ทำลาย)
ตำราบางเล่มและบางสำนักนิยามเกณฑ์นี้ต่างกัน บทนี้เล่าตามแบบดั้งเดิมที่ใช้โคลงสองบท ให้ใช้เป็นความรู้ประกอบการอ่านดวง
กลุ่มที่ 1 (ผลคือ "ร้อนนิรันดร์")
ตามโคลงโบราณบทแรก นับจากลัคนา
| ดาว | ภพที่นับจากลัคนา |
|---|---|
| อาทิตย์ อังคาร เสาร์ | 5 (ปุตตะ) |
| พุธ | 9 (ศุภะ) |
| พฤหัสบดี จันทร์ | 8 (มรณะ) |
| ศุกร์ | 7 (ปัตนิ หรือเล็งลัคนา) |
ดวงใดมีดาวใดดวงหนึ่งเข้าเงื่อนไข ถือว่าตกเกณฑ์ ผลกว้างๆ คือเจ้าชะตา "ร้อนเนื้อร้อนใจ" ตลอดชีวิต จะร้อนเรื่องอะไร ขึ้นกับว่าดาวนั้นมีคุณสมบัติอะไร และเป็นเจ้าเรือนภพอะไรในดวง
กลุ่มที่ 2 (ผลคือ "อาภัพอับภาคย์ ให้โทษแท้ปะหิน")
ตามโคลงโบราณบทที่สอง
| ดาว | ตำแหน่ง |
|---|---|
| เสาร์ และราหู | ภพ 7 เล็งลัคนา |
| อังคาร | ภพ 8 จากลัคนา |
| จันทร์ | ภพ 11 นับจากราหู |
ผลคือ "อาภัพ" อยากได้อะไรก็ไม่ได้ดังใจ ได้มาแล้วต้องลำบากแสนเข็ญ หรือถือครองอยู่ได้ไม่นาน เหมือนมีหินทับบนศีรษะตลอดเวลา
อ่านผลให้ละเอียด
ถามสองข้อก่อน
- ดาวที่ตกเกณฑ์เป็นดาวอะไร มีคุณสมบัติอย่างไร
- ดาวนั้นเป็นเจ้าเรือนภพอะไรในดวง
ตัวอย่าง อาทิตย์อยู่ภพ 5 จากลัคนา เจ้าชะตาจะเสื่อมเพราะยศฐาบรรดาศักดิ์ ยิ่งมียศตำแหน่งสูงขึ้น ความเดือดร้อนยิ่งมากขึ้น ถ้าดาวนั้นเป็นดาวตนุลัคน์ ความเดือดร้อนเกิดจากตัวตนและครรลองชีวิตของเจ้าชะตาเอง ตลอดชีวิต ภพที่ดาวอยู่ก็ส่งความหมายมาถึงลัคนาด้วย
ดวงแตก ดวงร้าว (เรื่องคู่ครอง)
ดาวที่ตกเกณฑ์และเกี่ยวกับคู่ครอง (ปัตนิ) ที่โหรสนใจเป็นพิเศษ คือศุกร์ภพ 7 เสาร์ และราหูเล็งลัคนา
- ดวงแตก เสาร์อยู่ภพปัตนิ เล็งลัคนา เหมือนลากเส้นผ่ากลางดวงเป็นสองซีก
- ดวงร้าว ราหูอยู่ภพปัตนิ เล็งลัคนา ทำให้เรื่องคู่ไม่ราบรื่น แต่ตำราถือว่าไม่รุนแรงเท่าเสาร์
จันทร์ภพ 11 ของราหู ("ราหูล่าจันทร์")
ข้อนี้โหรเถียงกันมาก จะนับ 11 จากดาวไหน ทิศทางไหน ตำราที่ได้รับการสรุปจากโหรผู้ใหญ่หลายท่านคือ นับ 1 จากราหู ตามทิศโคจรปกติของจักรราศี ไปถึงราศีที่ 11 ถ้ามีจันทร์อยู่ จันทร์ตกเกณฑ์ ผลคือจันทร์เป็นฝ่ายเสื่อม ให้โทษตามโคลงบทสุดท้าย (อาภัพหนัก อยากได้ก็ไม่ได้ ได้มาแล้วอยู่ไม่นาน วนไปวนมาในชีวิต) และถ้าอาทิตย์ร่วมหรือเล็งราหูด้วย จะเกิดคราส ทำให้ยิ่งหนัก
ตำราโบราณห้ามทำมงคลก่อนและหลังคราส 7 วัน (ดูบทจันทร์กับราหู)
อีกแบบ "จันทร์ล่าราหู" (จันทร์อยู่ห่างราหู 3 ราศี) ผลคือราหูเสื่อม ไม่ใช่จันทร์
ข้อสังเกตเกี่ยวกับลักษณะดวง
ดวงที่ดาวเรียงกันยาว (เช่นดวงพระจันทร์ครึ่งซีก) มักมีดาวตกเกณฑ์นี้ได้ง่าย
ควรทำ
- ตรวจดวงตามสองตาราง ภพ 5, 9, 8, 7 จากลัคนา และจันทร์ภพ 11 ของราหู จดว่าดาวไหนเข้าเงื่อนไข
- ถ้าเข้า ให้เขียนว่าดาวนั้นเป็นเจ้าเรือนภพอะไร แล้วระวังเรื่องนั้นเป็นพิเศษ อย่าอ่านเพียงว่า "ดวงเสีย"
- ตรวจดาวมีตำแหน่งพิเศษมาช่วยหรือไม่ (เช่นองค์เกณฑ์ที่ล้างโทษดาวอ่อนในบทองค์เกณฑ์)